Milli Mücadelede Rizeliler


Rize İlinin Düşman İşgalinden Kurtuluşunun 99. Yıldönümünü Anısına...

Milli Mücadelede Rizeliler

 

 

 

Fatih Sultan KAR/İST.

 

Birinci dünya savaşı ve ardından kongreler dönemi (Kurtuluş savaşına hazırlık dönemi) İstiklal Savaşımızda Rize’miz hep önemli rol oynamıştır.

Rize temsilcileri 2 Mart Kurutuluşun ardından hemen Milli Mücadele faaliyetlerine başlamışlardı. Erzurum ve Sivas Kongrelerinde Rize delegeleri katılmıştır. Rizeliler sadece Rize ve çevresinin savunulmasıyla yetinmemiş, diğer bölgelerde de vatan savunmasına gönüllü katılmışlardır.

 

Kurtuluşa güç veren Rizeliler

İstiklal Savaşımızda silah altına girme konusunda tereddüt etmeyen Rizeliler, ayrıca gönüllü olarak da milis güçler oluşturmuşlar, Kazım Karabekir Paşa komutasında Doğu Cephesi Harekatı, Sakarya muharebelerine de en önde yer almışlardır. Kuvvetlerimiz için silah ve cephane naklinde de Dursun Kaptan başta olmak üzere aktif görevler almışlardır. Yine bölgemiz dışındaki mücadelede İpsiz Recep gibi gönüllülerin Marmara bölgesinde savunmaya katıldıklarını görüyoruz.

 

Bütün Rize kaynadı

Bu gece rüya gördüm bütün Rize kaynadı

Sabahtan kalktım, baktım bütün Rize oynadı

Askerler martinini hem sildi, hem yağladı

Uşaklar silahını omzuna bağladı

 

Bizim gemi yürüdi Hopa’dan asker aldı

Askerini gezdürdi devletimiz mil aldı

Kemer’den vapur açtı sancakları parladı

Bizim bu topraklarda çok analar ağladı

 

Kurtuluş savaşı yıllarında Kuvayi Milliyecilere takalarıyla silah taşıyan denizci Laz uşakları vatan savunmasında başrol oynamışlardır.  Milli mücadelede büyük yararlılıklar gösteren Rizeliler arasında İpsiz Recep, Ketencioğlu Yakup, Dursun Kaptan, Metozade Hüseyin, Mataracı Mehmet Efendi, Tuzcuoğlu Halit Ağa, Şahinoğlu Osman Kahya, Rusya’dan gelen silah ve cephanenin Ankara’ya ulaştırılmasında etkin bir görev üstlenen Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve TBMM 1. Dönem'de Lazistan (Rize) milletvekilliği yapan Osman Nuri Özgen, Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerinin atıldığı Erzurum kongresinde Rize’yi temsil eden İsmail Hakkı Genç, Kuvayı Milliye çalışmalarını yönlendirmek amacıyla Batum’da Sada-ı Millet Gazetesi’ni çıkaran ve yine Erzurum kongresinde Rize’yi temsil eden Lazistan Mebusu Hemşinli Necati Memişoğlu gibi birçok ölümsüz kahraman yer almaktadır.

 

“Bi tufeğum bi da ben...”

İstanbul’da savaş yılları. Birinci dünya savaşında galip gelen İngiliz, Fransız, İtalyan ve Yunanlılar İstanbul’u işgal etmiştir. Türk’ün ateşle imtihan edildiği bu zor dönemde ekmek karneyle dağıtılmaktadır. Ancak İstanbul’da biri vardır ki, milli mücadelecilere karnesiz ekmek sağlamaktadır. Bu kişi cesaretiyle Atatürk’ün dikkatini çekmeyi başaran Rizeli Mataracı Mehmet Efendi’dir. Atatürk, bir gün bu yürekli laz uşağını yanına çağırır. Bir süre muhabbet ettikten sonra can alıcı soruyu sorar: “Yarın cepheye gitsek, kaç kişiyle gelirsin?” Mataracı Mehmet Efendi, Rizeliye has keskin zekasını ve şivesini konuşturarak “Bi tufeğum, bi da ben senun emrundeyiz paşam” der.

 

Kurtuluş savaşında bir cesur yürek : İpsiz Recep ( Emice )

Kurtuluş savaşı yıllarında çetesiyle birlikte destanlaşan bir diğer isim de İpsiz Recep Reis’dir. Kuvay-i Milliye’ye asker ve silah taşımasıyla kahramanlaşan Recep Reis, Atatürk tarafından vatana olan hizmetlerinden dolayı ödüllendirilmek istenmiş, ancak vatan aşkı ağır bastığından parayı kabul etmemiştir.

 

İstanbul’da ve Boğaziçi'nde destan yazan Rizeli leventler

Bu ölümsüz kahramanlar İstanbul’da ve Boğaziçi'nde canlarını dişlerine takarak bağımsızlık mücadelesi veren Rizeli kahramanlar : Milis Yüzbaşı İlyas Sami Bey, Milis Yüzbaşı İpsiz Recep, Milis Binbaşı Hacıoğlu Hafız Mehmet Ragıp Efendi, Kalkavanzade İbrahim Kaptan, Tavilzade Hacı Hafız Hüseyin      Tavilzade Hacı Muharrem, Tavilzade Ahmet Bey, Kalkavanzade Rıza kaptan, Tavilzade Mustafa Efendi, Sadıkzade Ruşen Efendi, Sadıkzade Hüseyin Efendi, Sadıkzade Fehmi Efendi, Sadıkzade Arslan Nazım, Velizade Dursun Efendi, Velizade Mustafa Faik Efendi, Kırzade Şevki, Şevki Kaptan (Pırlant), Kalkavanzade Şükre Reis, Kakavanzade Rasim Kaptan, Giritlioğlu Hacı Şakir Kaptan, Kalkavanzade Ruşen Reis, Hacı Eşref'in Osman (Saruhan), Hasanoğlu Şükrü Reis, Giritlioğlu Mesut Reis, Mamatioğlu Recep Reis, Bayram Reis (Deniz), Mehmet Reis (Deniz), İsmail Reis (Deniz), Şahinoğlu Ali Osman Kahya (Kayıkçılar kahyası), Pazarlı Altundiş Mustafa Kaptan, Hasan Kahya, Hemşinli Mehmet Efendi, Aşçioğlu Haho Halim Reis,Hacı Lahanaoğlu Kerim Reis, Hacı Ömeroğlu Aziz Reis, Muharrem Kabil Reis, Morioğlu Rıza Reis, Uzunoğlu Ali Reis, Salih Kaptan, Osman Varlı Reis, Yahya Varlı Reis, Çekmişoğlu Hasan Reis, Çekmişoğlu Ömer Reis, Çekmişoğlu Yusuf Reis, Altıkonakoğlu Mehmet Reis, Altıkonakoğlu İsmail Reis, Altıkonakoğlu İlyas Reis, Arapoğlu Ali Reis, Arapoğlu Süleyman Reis, Küçük Süleyman Reis Şahinoğlu Mustafa Reis, Şahinoğlu Hüseyin Reis, Yavaşı İbrahim Reis, Karamahmutoğlu Kara Ali Reis, Karamahmutoğlu Şükrü Reis, Hafız Muhittin (Kotil) Reis, Kopuz Şakir Reis, Hafız Mustafa Reis, Zekeriye Reis, Musaoğlu Halim Reis Musaoğlu Rızvan Reis, Musaoğlu Harun Reis, Hacı Memişoğlu Tahsin Reis, Nafiz Keltoş Reis, Hacıoğlu Nazım Reis, Nalbantoğlu Ahmet Reis, Gençalioğlu Mehmet Reis, Sinanoğlu Nazım Reis, Kavranhoğlu Mustafa Reis,Sakoğlu İshak Reis, Hordoloşoğlu Mustafa Reis,Tafuli Hamdi Reis, Uzun Mustafa oğlu İlyas Reis, Kolcu Mehmet Reis, Kolcu Mustafa Reis, Muharremoğlu Muharrem Reis Muharremoğlu Mustafa Reis, Mete İsmail Reis, Salih oğlu Recep Reis,Aslen Rizeli (Sarıyerli) Şevki Reis (Erbaş), Topçu Yüzbaşısı Süleyman Bey, Harun Kaptan, Harun Kaptanın oğlu Ali Bey, Balıkçı Cerrahın Arif, Mustafa Güven Reis, Salçıoğlu Hazma Kaptan (Salcı), Emiroğlu İbrahim Reis, Takalar Kumandanı Ketencioğlu Hacı Yakup Ağa, Ketencioğlu Ahmet Reis, Ketencioğlu Küfürkâr Mehmet Reis, Ketenecioğlu İbrahim Reis, Ketencioğlu İsmail Hakkı Reis, Giritlioğlu Mustafa Kaptan, Giritlioğlu Ali Kaptan, Kekeç Hasan Reis, Kaşif Kaptan, Kanburoğlu Şevki Reis, Çolakoğlu Kekeme Hüseyin , Bombacı Ahmet Efendi, Pazarlı Eyüp Kaptan

           

Düşmana karşı tek yumruk oldular

Trabzon ve Havalisi Adem-i Merkeziyet Cemiyeti Rize Şubesi’nin kurucuları; Tuzcuzade Şaban Efendi, Kazancıoğlu İbrahim Efendi , Turnaoğlu İsmail Efendi, Tuzcuzade Hakkı Efendi, Taviloğlu Ethem Efendi, Hacı Osman Efendizade Faik Efendi Rize Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin kurucuları Mataracızade Mehmet, Mataracızade Hakkı, Lazoğlu Mustafa, Güvelioğlu Ahmet, Hacıömeroğlu Ahmet, Tuzcuzade Süleyman Tevfik Bey ve daha sonra bu cemiyette görev alan Ali Reiszade Şeyh İlyas,  Akmehmetzade Mehmet, Sofizade Rıza ve Mataracızade Salih Efendi. Hacı İbrahim Ak Efendi,

 

 

FOTOĞRAFLARIN BİLGİLERİ

 

Foto 1

Yazısızı

 

Foto 2

1906 yılında Rize’de gündelik hayatta giyilen kostümlere güzel bir örnek ve Memişoğlu Ailesi. Ayaktakiler ( Soldan sağa ) : Sultan Memişoğlu, Rasim Memişoğlu, Patak Osman (Ordu’lu), Kamil Memişoğlu. Oturanlar ( Soldan sağa ) : Rahmi Memişoğlu, Aptullah Paşa ( Memişoğlu ), Mühittin Memişoğlu. Not : Aptullah Memişoğlu’na  Osmanlı döneminde gösterdiği yararlılıklarda dolayı ‘Aptullah Paşa’ diye hitap edilirdi. Kaynak : Yılmaz Memişoğlu

 

Foto  3

Bir grup Fındıklı’lı 1870 : Oturanlar : Halim Hacısalihoğlu, Aslan Hacısalihoğlu,  Sefer Cordanoğlu

Foto 4

Rize’de düşmana karşı teşkilatlanmaya çalışan grup : Çakıroğlu Miktat Ağa (1), Giresunlu Kubilay Mehmet (2), Hacı Kemal Zırh (3), Terakkiperver Cumhuriyet Partisi'nin kurucularından Trabzon Valisi Bekir Sami Bey (4), Hakkı Mataracı (5), Hafız Osman Tatoğlu (6), Saraloğlu Hasan Efendi (7), Akif Kurtoğlu (8) ve Vefik Kalkavan (3) Rize İdman Ocağı Binası Önünde.

Foto 5

Yavuz Zırhlısı Kurtuluş Savaşında Karadeniz’de deniz üstünlüğünün ele geçirilmesinde aktif rol oynadı. Fotoğrafta Yavuz Zırhlı’sı Rize açıklarında gözükmektedir.

 

Foto 6

İpsiz Recep Reis ve çetesi

 

Foto 7

Rize’nin idari ve mülki amirleri  1. Tatzade ... Efendi, 2. Mataracızade Hafız Hüseyin Efendi, 3. Polis Müdürü,4. Mataracızade Mehmet Efendi, 5. Mutasarrıf ..., 6. Tuzcuzade Halit Ağa.

 

Foto 8

Milli Mücadelenin takdire şayan ismi : İlyas Sami Kalkavanoğlu

Kazım Özalp tarafından İlyas Sami Bey’e verilen, 27-1-1922 tarihli

Taktirname : “Kocaeli Gurubu Müstakil Süvari Bölüğü Kumandanı esbakı

Milis Yüzbaşısı İlyas Sami Efendi bin Nuri Rize “Harekat-ı Milliye’nin

bidayetinden beri hidematı fedakârhane ve vatanperveranede bulunan

bâlâda dünyesi muharrer mumaileyh, Kocaeli Gurup Kumandanlığında

bulunduğum zaman Müstakil Süvari Birliğikumandanlığında istihdam

edilmiş ve bil cümle harekata ifayıhüsnühizmeteylemiş olduğunu mübeyyin

vesikadır.”İmza: Kazım Özalp Kocaeli Gurup Kumandanı

 

Foto 9

İstanbul Boğaziçi’nde Milli Mücadeleye güç katan Rizeliler

1.Rize’nin Fethiye Köyü’nden Hantaloğulları’ndan Mustafa oğlu Sabit (D.1901), 2. Rize’nin Uzunkaya  Köyü’nden Abdurrahmanoğulları’ndan Sabit oğlu İsmail (D.1901),3. Rize’nin Bağdatlı Mahallesi’nden İbrahim Reisoğulları’ndan Bahadıroğlu Rasim (D.1901), 4.Rize’nin Aron Köyü’nden Zurnacıoğulları’ndan Şair oğlu Mehmet (D.1901), 5. 4.Rize’nin Söğütlü Köyü’nden Hosoğulları’ndan İlyas oğlu Temel (D.1903), 6. Rize’nin Portakallık Köyü’nden Çekmişoğulları’ndan Hüseyin oğlu Mustafa (D.1895), 7.Rize’nin Büyük Köyü’nden Yılancıoğulları’ndan Memişoğlu oğlu Seyfullah (D.1898), 8. Rize’nin Haldoz Mahallesi’nden Beruzade Tahir oğlu Mustafa Efendi (D.1892), 9. Rize’nin Paşyan Mahallesi’nden Hazımoğulları’ndan Mehmet Faik oğlu İsmail Hakkı (D.1892), 10. Rize’nin Atina (Pazar) Kazası’nın Kemer Köyü’nden Kasapoğulları’ndan Tevfik oğlu Mehmet(D.1892)

 

 

Foto 10

Kurtuluş savaşının unutulmaz kahramanları : Hafız Yunus(1), Ekşioğlu Mehmet Ağa(2),Hüseyin Ekşi(3), Hasan Ekşi(4) ve Tuzcuoğlu Halit Ağa

 

Foto 11

Fotoğrafta Millî Mücadele'de Şark Orduları Komutanı olarak gören yapan Kazım Karabekir Paşa Rize ziyareti esnasında Rize Hükümet Konağı önünde Rizeli Mülki Amirler ve beraberinde getirdiği İstiklâl Savaşı öncesi ve sonrasında Erzurum ve havalisinde ailesi savaşlarda şehit düşmüş yetim çocuklar gözükmektedir 1922 .

 

Foto 12

Mustafa Kemal Atatürk Rize ziyaretinde Hükümet Konağından ayrılırken 17 Eylül 1924

 

Foto 13

Şark Orduları Komutanı Kazım Karabekir Paşa’nın Rize ziyareti esnasında kendisini karşılayan askerler, günümüzde 1 Numaralı Sağlık Ocağı ve Türkiye Elektrik İdaresi Rize Müdürlüğü’nün bulunduğu Çamlıbel Mahallesi Mevkiinden geçiyor 1922


Önceki Haber 
Sonraki Haber

Yorumlar

  1. 0 2
    {usertitle}

    1000kartal

     2 Mart 2017 17:06
         

    mataraci efendi  dedemiz --neden  bir tüfegim bir de ben gelirim  dedi  m.kemale    CÜNKÜ  M:KEMAL  ANADOLUDA  KI  KÜFFARA KAN KSTÜRANLARI  IYI  BILIYORDU   DIN ICIN VATAN  ICIN  NAMUS ICIN  BUNLAR MÜCADELE ETTIKLERINI   AMA MAALESEF  M :KEMAL  COGU  BU KAHRAMANLARI  KOMPLOYLA ÖLDÜRTEN  M:KEMAL   EN SONUNDA   MATARACI  DEDEMIZE  BU TAKTIGI UYGULADI  MATARACI  BU KISININ   NEDEN BU SORUYU SORDUGUNUN FARKINDAYDI  EGERKI   ÖTEKILER GIBI  SÖYLE DESEYDI   PASAM  KARADENIZI TOPLARIM  EMINIM ONUNDA  HEMEN ISI BITECEKTI  M:KEMAL COK IYI BILIYORDUKI  BEN BU KISILERI ÖLDÜRTMEDEN BU TOPRAKLARDA  ZORLA SAPKA DEVRIMI ;EZANI MUHAMMEDIYEYI YASAKLAYAMAM   ISTE TARIHIMIZ    YÜCELER CÜCE CÜCELER YÜCE EDILEN BIR TARIH   TÜM EHLI IMANLI DEDELERIME ALLAH RAHMET EYLESIN

  2. 1 0
    {usertitle}

    Mahiye Morgül

     23 Mayıs 2020 16:33
         

    Bin kartal bey bilmeden araştırmadan atılan çamurlara kanarak yorum yazdı. Aslen Rizeli, Fincilerden Miralay Mehmet Arif Bey her cephede başkomutan yardımcısıydı, Harb Okulundan beri arkadştılar. Onun İngilizlere karşı yürüttüğü taktiklerle, Malta'dan 18 parlamenterin denizaltıyla kaçırılşması, Bakü Kurultayında Sultan Galiyef'le görüşmeleri, Erzurum İngiliz sömürge (Kolonyal) valisi Ravlington'un esir alışı, Samsun havalisinde İngiliz karakollarındaki İngiliz-Rum askerlerinin derdest edilmesi, vb İngiliz gizli servislerinin büyük öfkesini topladılar, intikamsız bırakmaz İngilizler.

    Kumpastı.

    Atatürk haberi olduğunda dosyaya bakar ve der ki "Sanıkların sunduğu belgelere hiç bakmamışsın." "İzmir davası tıpkı Balyoz Ergonokon davası gibi bir kumpastır" şeklinde Hurşit Tolon Paşa tarafından bizzat bana yapılmış açıklama vardır. 

    Şu anda ülkemizde yine İngilizlerin parmağı olmayan hiç bir kötülük yoktur. Darbeler ve provokasyonlar dahil. Camiden eğer müzik yayını yapılıyorsa ve bu da bir solcu müzik ise, anla ki sol düşüncede oalnların üzerine atılmak üzere bir kumpas vardır, anla ki Diyanet'in  içine de sızdılar.

    Mahiye Morgül Rizeli Eğitimci Yazar.

    Antik Karadeniz tarihçisi de oldum artık, çünkü 2 bin yıl öncenin Oğuz beylerinin ve annesinin (Milet /Kolkhis kralı Serhaz ile annesi Ayopa (Ayane) nın atina seferinin intikamını almaya geliyor Londra Yahudi tefecileri; Sirahoz (Serhaz'ın kaya mezarı onun altındadır) tepesinin karşısına KUvayi Milliye milislerinin takalara bindiği sahili doldurup tatil hastanesi(!) yapılması başka nasıl kılıfına uydurulur!

Yorum Yapın